SVG, SVC ve Aktif Harmonik Filtre Farkı: Hangisi Ne Zaman Seçilir?
SVG, SVC, aktif harmonik filtre, reaktörlü kademe ve pasif filtre ne yapar? Tepki süresi, yön, harmonik etkisi, kayıp ve maliyet sırası tek tabloda.
Kısa cevap: SVG, SVC ve aktif harmonik filtre aynı işi yapmaz. SVG (statik var jeneratörü) IGBT’li bir eviriciyle hem endüktif hem kapasitif reaktif gücü kademesiz ve milisaniyeler içinde karşılar. Türkiye’deki pano dilinde SVC, şönt reaktörü tristörle kademesiz süren ve kapasitif tarafı düzelten sistemdir. Aktif harmonik filtre öncelikle harmonik akımları sönümler, modele göre reaktif güç de verir. Reaktörlü (detuned) kademe harmoniği yok etmez, kondansatörü rezonanstan korur; pasif ayarlı filtre ise belirli bir harmoniği kendi üzerine çeker. Doğru seçim tesisin sorununa bağlıdır: endüktif ceza mı, kapasitif ceza mı, hızlı değişen yük mü, harmonik sınırı mı?
Önce hangi sorunu çözdüğünüzü ayırın
Bu cihazların karıştırılmasının nedeni iki ayrı sorunun aynı panoda birlikte görülmesidir:
- Reaktif güç sorunu: Faturadaki endüktif oran %20 ya da kapasitif oran %15 sınırını aşar. Çözüm reaktif gücü doğru yönde ve doğru hızda karşılamaktır. Sınırların nasıl okunduğu endüktif ve kapasitif reaktif sınırlar yazısında.
- Harmonik sorunu: Sürücü, UPS ve doğrultucu gibi yükler bozuk akım çeker; kondansatörler ısınır, sigortalar atar, gerilim bozulur. Bu konunun ölçütleri harmonik filtre ne zaman gerekir yazısında.
Bazı cihazlar yalnız birine, bazıları ikisine birden yanıt verir. Aşağıda her birini sırayla ele alıyoruz.
Reaktörlü (detuned) kademe ne yapar?
Her kondansatör kademesine seri bir reaktör eklenir. TDK’nın kataloğuna göre kondansatör ile besleme trafosunun oluşturduğu rezonans frekansı çoğu tesiste 250 ile 500 Hz arasındadır, yani 5. ve 7. harmonik bölgesindedir. Reaktör, kademenin ayar frekansını bunun altına çeker: %5,67 reaktörde yaklaşık 210 Hz, %7’de yaklaşık 189 Hz, %14’te yaklaşık 134 Hz. Kademe bu frekansın üstündeki harmoniklere endüktif, 50 Hz’e ise kapasitif davranır; böylece reaktif gücü karşılarken rezonansa girmez.
Reaktörlü kademe kontaktörle ya da tristörle anahtarlanabilir. Kontaktörlü sistemde röle saniyeler mertebesinde gecikmeyle çalışır; TDK’nın tristör modülü için verdiği tepki süresi 5 ms’dir. Reaktör kondansatör uçlarındaki gerilimi yükselttiği için kondansatör gerilim sınıfı da değişir; ayrıntısı kondansatör seçimi yazısında.
Pasif ayarlı filtre detuned kademeden nasıl ayrılır?
Pasif (ayarlı, tuned) filtre de kondansatör ve reaktörden oluşur, ancak ayar frekansı hedef harmoniğe yakın seçilir. Detuned kademe harmoniği kondansatörden uzak tutarken ayarlı filtre o harmoniği bilerek kendi üzerine çeker ve şebekeye gitmesini azaltır. Bu yüzden gerilim bozulmasını belirgin biçimde düşürebilir. Karşılığında tasarım hassastır: filtre şebekenin başka noktalarından gelen aynı mertebedeki harmoniği de çeker ve aşırı yüklenebilir; yük yapısı değiştiğinde etkinliği değişir. Büyük ve tek tip bir harmonik kaynağı olan tesislerde, ölçüm ve hesapla tasarlanarak kullanılır.
SVC nedir? Türkiye’deki pano dilinde anlamı
Şebeke ölçeğinde SVC (statik var kompanzatörü) birkaç daldan oluşur: Hitachi Energy’nin ürün sayfası bunları tristör kontrollü reaktör (TCR), tristörle anahtarlanan kondansatör (TSC) ve harmonik filtre olarak sayar. Alçak gerilim kompanzasyon panolarında ise SVC denince çoğunlukla TCR kısmı kastedilir. Tense’nin RGT-12SVC kılavuzu bunu, TCR ünitesine bağlı reaktörleri sistemdeki anlık kapasitif güce karşı ihtiyaç kadar devreye alarak kapasitif gücü sıfırlamaya çalışan sistem diye tanımlar.
Pratikte röle endüktif tarafı kondansatör kademeleriyle, kapasitif tarafı da sürücü ve şönt reaktörle düzeltir. Entes’in RGSR serisi gibi “12+SVC” olarak anılan röleler bu yapı içindir. Tristörün tetikleme açısı değiştirilerek reaktörün çektiği akım sürekli ayarlanır, bu yüzden kontaktörlü şönt reaktör kademesindeki sabit adımlar yoktur. Faz açısıyla kesilen akım tam sinüs olmadığından TCR kendisi de bir miktar harmonik üretir; şebeke ölçeğindeki SVC’lerde harmonik filtre dalının bulunmasının bir nedeni budur. Kapasitif ceza yaşayan ofis, AVM ve otel gibi binalarda sık kullanılır; konu için kapasitif ceza ve şönt reaktör yazısına ve şönt reaktör ve SVC sayfasına bakabilirsiniz.
SVG nedir, SVC’den farkı ne?
SVG’de kondansatör ya da reaktör kademesi yoktur. Circutor’un SVG kataloğu cihazı, aktif filtreyle aynı çalışma prensibine sahip, tesisin reaktif akımına ters yönde akım basarak hem endüktif hem kapasitif gücü karşılayan elektronik bir sistem olarak tanımlar; tepki süresini 20 ms’nin altında, hedef cos φ ayarını 0,7 endüktif ile 0,7 kapasitif arasında verir ve dengesiz sistemlerde faz faz kompanzasyon yaptığını belirtir. Hitachi Energy de aynı sınıftaki STATCOM’u gerilim kaynaklı evirici prensibiyle çalışan, SVC’ye benzeyen ama daha hızlı yanıt veren ve daha az harmonik filtre ihtiyacı olan cihaz olarak anlatır.
SVG’nin bedeli kayıp ve maliyettir. Aynı katalogda 30 kVAr’lık modelin en yüksek tüketimi 1050 W olarak yazılıdır. Karşılaştırma için TDK kataloğunda kondansatör kaybı kVAr başına en fazla 0,5 W, 400 V ve 50 kVAr’lık %7 reaktörün en yüksek kaybı 195 W’tır. Bu yüzden SVG çoğu tesiste tek başına değil, kademeli panonun yanında hızlı ve dengesiz kısmı karşılayacak boyutta kullanılır.
Aktif harmonik filtre SVG ile aynı cihaz mı?
Donanım prensibi benzerdir, öncelik farklıdır. Aktif harmonik filtre yük akımındaki harmonik bileşenleri ölçer ve tersini basarak sönümler. Circutor’un AFQm serisi sayfası 2. ile 50. harmonik arasında seçilebilir filtreleme, 100 µs’nin altında tepki, endüktif ve kapasitif güç katsayısı düzeltmesi ve dört telli modellerde faz dengeleme ile nötr akımının iyileştirilmesini sayar. Aktif filtre ölçülen harmonik akıma göre amper cinsinden, SVG ise kVAr cinsinden boyutlandırılır. Cihazın akım kapasitesi harmonik ve reaktif görev arasında paylaşıldığı için ikisini birden bekliyorsanız boyutlandırma buna göre yapılır.
Beş çözüm tek tabloda nasıl karşılaştırılır?
| Çözüm | Temel görevi | Tepki | Yön | Harmonik etkisi | Kayıp | Maliyet sırası |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Kontaktörlü düz kademe (referans) | Endüktif reaktifi karşılamak | Saniyeler (röle gecikmesi ve deşarj beklemesi) | Kapasitif güç verir, endüktifi düzeltir | Harmonikli şebekede rezonans riski | Çok düşük | 1 |
| Reaktörlü (detuned) kademe | Endüktif reaktif ve kondansatör koruması | Kontaktörle saniyeler, tristörle milisaniyeler | Kapasitif güç verir, endüktifi düzeltir | Harmoniği büyütmez, sınırlı azaltır | Düşük, reaktör kaybı eklenir | 2 |
| Pasif ayarlı filtre | Belirli harmoniği emmek, reaktif güç vermek | Sabit ya da kademeli | 50 Hz’de kapasitif | Hedef harmonikte belirgin azalma | Düşük ile orta | 2 ile 3, tasarıma bağlı |
| SVC (tristörle sürülen şönt reaktör) | Kapasitif reaktifi karşılamak | Hızlı, kademesiz | Endüktif güç çeker, kapasitifi düzeltir | Kendisi bir miktar harmonik üretir | Orta | 3 |
| SVG | İki yönlü reaktif, faz dengesizliği | Örnek katalogda 20 ms altı | İki yön | Rezonans yapmaz, filtreleme modele bağlı | Yüksek | 4 |
| Aktif harmonik filtre | Harmonik akımları sönümlemek | Örnek katalogda 100 µs altı | Modele göre iki yön | 50. harmoniğe kadar seçilebilir | Yüksek | 4 ile 5 |
Kayıp ve maliyet sütunları genel eğilimi gösterir; marka, güç, gerilim sınıfı ve proje kapsamına göre sıralama değişebilir. Bu yüzden teklifleri kalem kalem karşılaştırmak gerekir.
Fiyat almak için arayın ya da WhatsApp’tan yazın.
Hangi durumda hangisi seçilir?
- Endüktif ceza var, harmonik düşük, yük yavaş değişiyor: kontaktörlü düz kademeli pano yeterlidir.
- Sürücü ve UPS yoğun, kondansatörler erken bozuluyor: reaktörlü kademe. TDK’nın karar akışı, kondansatörsüz ölçümde THD-I %10’un ya da THD-V %3’ün üstündeyse reaktörlü sistemi, 3. harmonik akımı 5. harmoniğin 0,2 katını aşıyorsa %14 reaktörü önerir.
- Kapasitif ceza var: yük az değişiyorsa röleyle anahtarlanan şönt reaktör kademesi, gün içinde hızlı değişiyorsa SVC.
- Yük saniyeler içinde değişiyor (kaynak, pres, vinç) ya da fazlar dengesiz: tristörlü kademe ya da SVG.
- Harmonik sınırı sağlanmalı ya da nötr akımı yüksek: aktif harmonik filtre.
- Tek ve büyük bir harmonik kaynağı var: ölçüm ve hesapla tasarlanmış pasif ayarlı filtre.
Bu kararların hiçbiri etiket bilgisiyle verilmez. Enerji analizörüyle en az bir üretim döngüsünü kapsayan ölçüm, reaktif gücün hangi yönde ve hangi hızda değiştiğini, harmoniklerin hangi mertebede yoğunlaştığını gösterir. Ölçüm süreci enerji analizi, uygulama seçenekleri harmonik filtre sayfasında. Gerekli gücü kabaca görmek için kompanzasyon hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Sık sorulanlar
SVG varsa kondansatör panosuna gerek kalır mı?
SVG tek başına iki yönü de karşılayabilir. Ancak kVAr başına maliyeti ve kaybı kondansatörden yüksek olduğu için çoğu tesiste kademeli pano kaba ayarı, SVG ise hızlı ve dengesiz kısmı üstlenir. Amaç ay sonunda endüktif oranın %20, kapasitif oranın %15 altında kalmasıdır.
SVC ile şönt reaktör kademesi arasındaki fark nedir?
Şönt reaktör kademesi kontaktörle sabit güç adımları halinde devreye girer. SVC’de reaktör tristörle sürülür ve çektiği güç sürekli ayarlanır; bu yüzden kapasitif güç hızlı ve büyük salınım yapıyorsa daha iyi sonuç verir.
Aktif filtre reaktif cezayı da çözer mi?
Modele bağlıdır. Bazı aktif filtreler endüktif ve kapasitif güç katsayısı düzeltmesi de yapar, ama akım kapasitesi harmonik göreviyle paylaşılır. Çoğu tesiste reaktif güç kademelerle, harmonik ise filtreyle ayrı ayrı ele alınır.
Kaynaklar
- TDK Electronics, Power Factor Correction Product Overview (detuned reaktör tablosu, kayıplar, tristör modülü, detuned PFC talimatları)
- Circutor, SVG Static Var Generator kataloğu
- Circutor, AFQm aktif çok fonksiyonlu filtre ürün sayfası
- Hitachi Energy, Static Var Compensator (SVC) ve STATCOM ürün sayfaları
- Tense, RGT-12SVC kullanma kılavuzu
- Entes, RGSR serisi reaktif güç kontrol röleleri broşürü
Kaynaklar Ekim 2026’da kontrol edildi.
